Agrowczasy.pl

Podlasie

Przewodniki · Historia · Kultura i tradycje — Podlaskie — Białystok

Podlasie

Podlasie - historyczna kraina Polski leżąca na Nizinie Podlaskiej. Zaliczamy do niej południową część województwa podlaskiego, północ i północny wschód województwa lubelskiego oraz wschodni fragment województwa mazowieckiego.

Natomiast dla większej przejrzystości opisywania regionu podlaskiego, którego granice pokrywają się z województwem podlaskim, za Podlasie umownie uznaliśmy tereny za Augustowem na linii przeprowadzonej przez najbardziej wysunięty na północ obszar Biebrzańskiego Parku Narodowego.

Aby zrozumieć i w pełni docenić walory nie tylko krajobrazowe, ale liczne zabytki historii i kultury tego regionu należy mieć świadomość jak burzliwa jest historia tego regionu.

Unia polsko-litewska z 1385 r. przyczyniła się do rozwoju gospodarczego całego regionu. Natomiast 1513 rok datujemy jako rok postania województwa podlaskiego.

Dzięki rozwojowi osadnictwa w XV w. prawa miejskie uzyskały m.in.: Łomża, Tykocin, Nowogród, Radziłów, Ciechanowiec, Zambrów, Wąsosz, Kolno, Bielsk Podlaski, Mielnik, Drohiczyn i Brańsk . Część z nich stała się ważnymi ośrodkami kultury i oświaty. W XVI w. w dalej kolonizowano tereny puszcz litewskich. Powstały miasta królewskie np.: Kleszczele, Knyszyn, Narew, Kuźnica, Krynki, Jałówka, Wasilków, Augustów, Lipsk, Przerośl, Wiżajny jak i miasta magnackie: Choroszcz, Siemiatycze, Goniądz, Rajgród, Sejny, Bakałarzewo czy Grajewo.

Spowolnienie rozwoju tych terenów związane było z wojnami prowadzonymi z Kozakami, „potop” szwedzki i wojny z Rosją. Doprowadziło to do znacznego wyludnienia terenów podlasia i zahamowania rozwoju wielu miejscowości, które nie odzyskały już nigdy swojej świetności jako ośrodki rzemieślnicze czy produkcyjne.

Pod koniec XVII w. i w XVIII w. powstały nowe miasta zakładane przez właścicieli fortun magnackich i klasztory: Szczuczyn, Jedwabne, Czyżewo, Rudka, Białystok, Suwałki.

Ostatnie lata I Rzeczypospolitej cechuje rozwój Podlasia i Mazowsza. Na rozwój kulturalny na tych terenach miały wpływ klasztory jezuitów, pijarów, czy mecenat magnatów z rodzin: Sapiehów, Radziwiłłów i Branickich. Nie do przecenienia jest dzieło Komisji Edukacji Narodowej i działaczy oświeceniowych.

Po wybuchu powstania listopadowego w utworzonym obwodzie białostockim koncentrowała się armia rosyjska. Nie przeszkodziło to jednak prowadzenia działań partyzanckich w Puszczy Białowieskiej, Augustowskiej i na Kurpiach. Na terenie Podlasia stoczono kilka bitew m.in. pod Tykocinem i Rajgrodem.

Po stłumieniu powstania listopadowego władze carskie wprowadziły granicę celną miedzy Królestwem Polskim a Cesarstwem. Aby uniknąć wysokich ceł przemysłowcy zaczęli przenosić swoje zakłady na tereny obwodu białostockiego. Doprowadziło to do powstania znaczącego ośrodka przemysłu włókienniczego. Początkowo zakłady włókiennicze powstały w Białymstoku i w jego okolicach (Supraślu, Choroszczy czy Gródku). Tak szybkiemu rozwojowi gospodarczemu sprzyjała budowa linii kolejowych: warszawsko-petersburskiej, brzesko-grajewskiej, Białystok-Baranowicze czy Grodno-Suwałki-Orany. Przyczyniło się to również do napływu znacznej ilości ludności o wyznaniu protestanckim- głownie byli to wykwalifikowani rzemieślnicy.

Ważnym wydarzeniem dla rozwoju tego województwa było uwłaszczenie chłopów w latach 1861-1864 w cesarstwie i w 1864 r. na terenach Królestwa Polskiego. Natomiast zagrożeniem dla kultury polskiej była prowadzona polityka rusyfikacji. W jej ramach zniesiono kościół unicki. Zamykano zakony i szkoły przy nich działające, utrudniano podtrzymywanie tradycji obyczajowych i kulturalnych tak ważnych dla mieszkańców tych terenów, co doprowadziło do podziałów kulturowych społeczeństwa.

Pod koniec XIX w. na te tereny napłynęła znaczna ilość zrusyfikowanej ludności żydowskiej, co dodatkowo skomplikowało stosunki narodowościowo-kulturowe. W tym czasie Białystok stał się najważniejszym ośrodkiem żydowskiego życia kulturalnego na tych terenach. Przed I wojną światową w zachodniej części obecnego województwa zaczęło się odradzanie kultury ludowej czego przykładem jest Kurpiowszczyzna i działalność Adama Chętnika.

W czasie I wojny światowej zostało zniszczonych wiele osiedli miejskich. Największe straty wojenne występowały w pasie wzdłuż Narwi, gdzie najdłużej utrzymywała się linia frontu- niektóre miejscowości uległy całkowitej zagładzie, a inne poniosły wysokie straty (np. Nowogród, Śniadowo, Jedwabne). Zaludnienie terenów zmniejszyło się o około 40% w wyniku działań wojennych, jak i przymusowej ewakuacji ludności. Znaczące straty poniosła też kultura, podczas odwrotu wojsk rosyjskich w 1915 roku, kiedy to wywieziono w głąb Rosji archiwa, biblioteki, zbiory muzealne i inne dobra kultury.

Kolejny ciosem dla odrodzenia się podlasia był wybuch II wojny światowej i przeprowadzane walki na tych terenach. Niemal cały teren województwa włączono do ZSRR, z wyjątkiem okręgu suwalskiego, który został przyłączony do Niemiec. Czas okupacji wojsk ZSRR, były to dwa lata ciężkich prześladowań, zsyłek na Sybir i masowych aresztowań przez NKWD. W 1941 roku tereny włączone do ZSRR zostały przejęte przez wojska niemieckie. Rozpoczęła się germanizacja ludności eksterminacja ludności żydowskiej i bezwzględna eksploatacja gospodarcza zajętych terenów.

Opis poszczególnych miejsc interesujących z historycznego czy kulturowego punktu wiedzenia jest opisany w artykule Podlasie co warto zobaczyć. Nie można tez zapominać, że tereny regionu Podlaskiego to także Suwalszczyzna- opisana w oddzielnych artykułach.

W tym miejscu

Obszar

Miejscowość

Przewodniki

Położenie

Zobacz też