Białowieski Park Narodowy

Park został utworzony w 1932 roku jako Park Narodowy w Białowieży, a obecna nazwa została nadana w 1947 roku. Jest to pierwszy park narodowy w Polsce. Znany jest głównie z powodu jego mieszkańców- największej na świecie żyjącej na wolności populacji żubra i z najstarszego i najlepiej zachowanego fragmentu Puszczy Białowieskiej. Las ten jest ostatnim fragmentem zachowanego lasu pierwotnego.

Siedziba i dyrekcja parku mieści się w Białowieży. Park został podzielony na trzy jednostki: Obręb Ochronny Orłówka, Obręb Ochronny Hwoźna i Ośrodek Hodowli Żubrów (z trzema rezerwatami hodowlanymi i Rezerwatem Pokazowym Żubrów.

Obszar Ochrony Ścisłej Białowieskiego Parku Narodowego w 1979 z racji dużego znaczenia dla kultury i dziedzictwa ludzkości, wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO, w 1992 r. UNESCO rozszerzyło status obiektu dziedzictwa światowego na przylegający od wschodu fragment białoruskiego parku narodowego "Bieławieżskaja Puszcza", podlegający ochronie ścisłej. Jest to jeden z trzech w Europie i siedmiu na świecie transgraniczny obiekt dziedzictwa światowego.

Najstarsze ślady obecności człowieka w Puszczy Białowieskiej pochodzą z neolitu. W pobliżu wsi Rudnia i okolicach Kupicz znaleziono toporki kamienne i fragmenty naczyń odkryte w 1923 roku.

Pierwsze plany utworzenia parku narodowego na terenie Białowieży powstały w 1916 roku, z inicjatywy gdańskiego botanika doktora Hugo Conwentza. Nie zyskały one wówczas poparcia. Kolejne próby podjęto w 1919, podczas liczeni białowieskich żubrów. Osobami forsującymi projekt utworzenia parku byli profesor Władysław Szafer i Eugeniusz Kiernik oraz inżynier Jan Kloska. Jednak i takie poparcie okazało się niewystarczające dla idei utworzenia obszaru ochrony polskiego żubra.

Po usilnych staraniach i wsparciu ze strony licznego grona przyrodników i leśników utworzono w 1921 roku, na terenie Puszczy Białowieskiej leśnictwo "Rezerwat". W 1929 roku nadleśnictwo to zostało objęte ochroną ścisłą. "Rezerwat" został przemianowany na Park Narodowy w Białowieży w 1932 roku, a w 1947 reaktywowano go pod obecną nazwą. W 1996 roku powierzchnia parku zostaje powiększona przez przyłączenie części sąsiadujących nadleśnictw tworząc tym samym otulinę parku.

Fauna: Las puszczy białowieskiej jest najlepiej zachowanym lasem naturalnym na Niżu Europejskim. Ponad 75% powierzchni parku porośnięte jest lasami liściastymi (w tym las grądowy). W miejscach podmokłych i przez kilka miesięcy rosną olsy i łęgi (jesion i olszy czarnej). Suchsze tereny puszczy porośnięte są borami sosnowymi, świerkowymi i mieszanymi. Na florę parku składa się ponad 1000 gatunków roślin, w tym około siedmiuset gatunków roślin naczyniowych i aż 277 gatunków porostów. Do szczególnie rzadkich roślin występujących w puszczy należy wymienić pełnika europejskiego, kosaćca syberyjskiego i fiołka bagiennego.

Charakterystyczna dla Białowieskiego Parku Narodowego jest duża ilość martwego drewna, którego masa stanowi 1/4 masy drzew na obszarze ochrony ścisłej. Rozkład drzew staje się naturalnym bogatym nawozem, dodatkowo w rozpadłych pniach drzew osiedlają się organizmy saproksylicznych – grzyby, bakterie czy bezkręgowce. Wiele z nich jest gatunkami zagrożonymi wyginięciem, niewystępujące nigdzie indziej w Europie.

Rozległy obszar puszczy białowieskiej jest środowiskiem życia olbrzymiej liczby gatunków zwierząt. Poczynając od ogromnej grupy bezkręgowców: pierwotniaków, płazińców, obleńców, brzuchorzęsków, mięczaków, aż po kręgowce: ryby, płazy, gady, ptaki i ssaki. Dotychczas oznaczono w Puszczy ponad 12 tysięcy gatunków zwierząt, gdy w całym kraju jest ich około 35-40 tysięcy. Nie jest to liczba ostateczna gdyż szacuje się, że puszczańska fauna jest rozpoznana tylko w około 50%, a więc rzeczywista liczba gatunków zamieszkujących ten obszar leśny może liczyć nawet 25 tysięcy.

O unikalności puszczy stanowią zamieszkujące ją gatunki zwierząt. Dominują gatunki związane z lasem naturalnym. Na terenie Puszczy Białowieskiej żyje około 12 000 gatunków zwierząt, wśród których przeważają bezkręgowce, a w szczególności owady (8 000 gatunków). Ponadto występuje tu 120 gatunków ptaków, 7 gatunków gadów i 11 gatunków płazów.

Na terenie Parku znajdują się:

• Rezerwat pokazowy Żubra:

w rezerwacie w warunkach zbliżonych do naturalnych, mieszkają żubry, koniki polskie typu tarpana, łosie, jelenie, sarny, dziki, żubronie (krzyżówka żubra z bydłem domowym) i wilki. Rezerwat można zwiedzać – aktualne godziny otwarcia podaje Białowieski Park Narodowy.

• Szlaki turystyczne o obszarze ochronnym Hwoźna:

Zielony szlak, zwany „Wilczym Szlakiem”, swój początek ma na skraju osady Zamosze, 1 km od wsi Masiewo i przecina cały teren Obrębu Ochronnego Hwoźna aż do Kosego Mostu. Długość 11,5 km.

Idąc tym szlakiem napotykamy leśną kolejkę wąskotorową (wybudowaną przez Niemców w czasie I wojny światowej) i składnice, gdzie dawniej składowano drewno. Przy szlaku jest pomnik przyrody – głaz narzutowy, a w Uroczysku Wilczy Szlak kładka edukacyjna „Co w lesie piszczy?”, prowadzącą przez ols.

Czerwony szlak, zwany „Szlakiem wokół Uroczyska Głuszec” zaczyna się we wsi Masiewo I, prowadzi wokół Uroczyska Głuszec. W Uroczysku Czoło nieopodal szlaku znajduje się cmentarz ewangelicki z przełomu XIX i XX wieku oraz ślady mielerza do wypalania węgla drzewnego i mini skansen leśnej kolejki wąskotorowej. W uroczysku tym zachowany są stare fragmenty Puszczy – bory sosnowo-świerkowe z licznymi polankami i torfowiskami. Ze względu na walory przyrodnicze teren ten objęto ochroną już w 1979 roku tworząc częściowy rezerwat przyrody. Długość szlaku wynosi 5,5 km.

Czarny szlak, zwany „Carską Tropiną” rozpoczyna się przed Kosym Mostem i prowadzi wzdłuż doliny rzeki Narewka, starą drogą usypaną jeszcze za czasów carskich – stąd jego nazwa. Jest to jeden z ciekawszych zakątków Obrębu Ochronnego Hwoźna. Pierwszy odcinek szlaku kończy się przy wieży widokowej z pięknym widokiem na dolinę rzeki Narewka. Dalej maszerujemy przez dobrze zachowane zbiorowiska leśne: grąd i ols. W wielu miejscach szlaku musimy poruszać się po kładkach. Jednym z ciekawych miejsc jest punkt widokowy nawiązujący architekturą do tradycyjnych brogów. Długość szlaku wynosi 4 km.

• Szlaki turystyczne o obszarze ochronnym Orłówka:

jest to najcenniejszy przyrodniczo obiektem BPN. Rosnący tutaj las powstał bez ingerencji człowieka. Jest to miejsce gdzie możemy prześledzić cały cykl życiowy drzewa od siewki, po spróchniałe i obumierające drzewa. Będąc tutaj pierwszy raz najdziwniejsze i największe wrażenie robią złomy i uschnięte drzewa. Ich tak duża ilość zaskakuje prawie każdego i mimo, że wygląda to jak bałagan leśny jest to jedyny i niepowtarzalny ekosystem. Na tym obszarze spotkać można: dzięcioła białogrzbietego, dzięcioła trójpalczastego, muchołówki białoszyjej czy sóweczki.

Zwiedzanie Obrębu Ochronnego Orłówka (części będącej obszarem ochrony ścisłej) jest możliwe tylko z przewodnikiem licencjonowanym przez Białowieski Park Narodowy. Odbywa się ono pieszo, w grupach maksymalnie 20 osobowych, po ustalonych, lecz nie oznakowanych trasach. Zorganizowane grupy młodzieży szkolnej mogą zwiedzać ten obszar poczynając od 5 klasy szkoły podstawowej. Dla wszystkich zwiedzających udostępniona jest trasa długości 4 km., natomiast na trasy dłuższe (do 22 km) trzeba uzyskać zgody Dyrekcji Parku i są dostępne dla grup specjalistycznych.

• Park Pałacowy

Rezydencja myśliwska carów Rosji Park Pałacowy założono po 1895 r. jako część rezydencji myśliwskiej carów Rosji wzniesionej w latach 1889-1894. Nazwa parku "Pałacowy" nawiązuje do najważniejszego obiektu - pałacu carskiego, który spłonął w 1944. Cały teren rezydencji i towarzyszącej jej zabudowy otoczono ponad 50 hektarowym parkiem. Park zaprojektował w ówczesnych czas bardzo popularny projektant Walerian Kronenberg. Park w Białowieży zaprojektowany był w stylu angielskim. W powstałej kompozycji znalazło się około 200 gatunków drzew i krzewów, do dzisiaj zachowało się ok. 90 i są to: sosna wejmutka, dąb czerwony, brzoza papierowa, choina kanadyjska, daglezja zielona, przeorzech, skrzydłoorzech kaukaski. Widoczna na wzgórzu kępa dębów stanowi pozostałość ogrodu saskiego założonego w XVII wieku. Dęby, dziś ponad 250 letnie, posadzono na dziedzińcu XVIII wiecznej oficyny myśliwskiej Augusta III i zachowało się 14. W czasie spaceru po Parku można obserwować ptaki: wróble, mazurki, bociany białe, zięby, muchołówki, dzięcioły, gile, grubodzioby. Czasem można spotkać na alejce parkowej dzika, jelenia czy zająca.