Krynki

Umowną datą powstania Krynek jest rok 1429 kiedy to zbudowano dwór książęcy. W 1509 roku nadano Krynkom herb, a w roku 1522 król Zygmunt Stary ufundował kościół. Prawa miejskie nadano w roku 1569, które odebrano w 1950 roku. Ponownie Krynki stały się miastem w 2009.

Krynki wielokrotnie były miejscem przemarszów wojsk (1706 rok- zatrzymał się król Szwecji Karol XII).

W mieście już w XVI wieku zaczęli osiedlać się Żydzi (w 1639 roku założono synagogę, cmentarz i mykwę, wydano również zgodę na handel, budowę oberż i produkcję alkoholu). Dlatego też miejscowa gmina żydowska szybko stała się większa niż białostocka i była najliczniejszą w tej części kraju. W II połowie XVIII przebudowano miasto nadając mu oryginalny układ przestrzenny z placem gwiaździstym (rynkiem) i dwunastoma ulicami promieniście zeń wybiegającymi. Układ ten zachował się do dziś i jest to jedyny taki rynek w Polsce. Po rozbiorach Krynki znalazły się w zaborze rosyjskim.

XIX wiek to okres rozwoju przemysłu i znacznego wzrostu liczby mieszkańców. Powstawały manufaktury włókiennicze, głównie przez Żydów i Niemców. Kryzys ekonomiczny końca lat XIX wieku spowodował upadek włókiennictwa, ale przyczynił się do rozwoju garbarstwa. Liczba ludności stale rosła aż osiągnęła 10 tysięcy mieszkańców z czego Żydzi stanowili 90 procent. W Krynkach działało kilkanaście chederów (podstawowych szkół religijnych) i jedna jesziwa (szkoła średnia).

Na przełomie wieków w miasteczku rozwinął się silny ruch robotniczy, a miasto było miejscem zapalnym ruchów strajkowych. W 1905 roku robotnicy-garbarze na kilka dni opanowali miasto ogłaszając Republikę Krynecką.

Po zniszczeniach I wojny światowej miasto odbudowywało się z trudem. Większość Żydowskich mieszkańców wyjechała do Ameryki i Palestyny, a liczba ludności zmalała o połowę.

Pozostałym w Krynkach Żydom zagładę przyniosła II wojna światowa. Po okupacji radzieckiej, w 1941 roku do miasta weszli Niemcy i od pierwszego dnia przystąpili do czystki mieszkańców Żydowskiego pochodzenia. Powstało getto, a w listopadzie 1942 roku przystąpiono do jego likwidacji, co zakończono w styczniu 1943 roku. Żydzi trafili do obozu w Treblince.

Zniszczone miasto nigdy nie odzyskało dawnej świetności.

Obecnie ludność trudni się głównie rolnictwem i a okolice znane są z produkcji wody mineralnej.

Mimo, że jest to niewielkie miasteczko warto zatrzymać się w nim choć na chwilę i zobaczyć:

• cerkiew p. w. Narodzenia Bogarodzicy zbudowana w 1864 roku
• kościół katolicki p. w. św. Anny wzniesiony w latach 1907-1913
• dzwonnicę bramną z XVIII wieku – najstarsza budowla Krynek
• cmentarz żydowski
• rynek- rondo (jedyne w Polsce i jedno z dwóch na świecie -drugie w Paryżu) od którego odchodzi promieniście 12 ulic.

W Krynkach znajdują się kilka synagog (co ma swoje uzasadnienie znając historię miasteczka):

• Wielka Synagoga – obecnie pozostałości ruin.
• Synagoga Kaukaska – zbudowana w 1850 roku, obecnie Gminny Ośrodek Kultury i Sportu.
• Synagoga chasydów ze Słonimia – zbudowana w drugiej połowie XIX wieku, obecnie magazyn, jedna z nielicznych zachowanych, wolno stojących bożnic chasydzkich w Polsce.
• Stara Synagoga