Tykocin – miasteczko nad Narwią

Tykocin to jedno z najlepiej zachowanych XVII-wiecznych miasteczek w Polsce – malowniczo położone nad Narwią, z rynkiem otoczonym niskimi kamieniczkami i barokowym kościołem. Przez wieki miasto było jednym z ważniejszych ośrodków żydowskich na Podlasiu.

Wielka Synagoga

Zbudowana w połowie XVII wieku Wielka Synagoga należy do najcenniejszych zabytków architektury żydowskiej w Polsce. Dziś mieści muzeum poświęcone historii i kulturze tykocińskich Żydów, a jej wnętrze – z bogato zdobionym sklepieniem i bimą – robi ogromne wrażenie.

Rynek i pomnik hetmana

Centralny plac miasta zdobi pomnik hetmana Stefana Czarnieckiego, związanego z Tykocinem, a wokół rynku stoją odrestaurowane XVIII-wieczne kamieniczki. Warto też zajrzeć do barokowego kościoła Trójcy Przenajświętszej oraz przejść się do klasztoru misjonarzy.

Tykocin leży zaledwie kilkanaście kilometrów od Białegostoku, więc świetnie sprawdza się jako popołudniowa wycieczka z gospodarstwa agroturystycznego w regionie.

Z historii miasta

Tykocin wyrósł przy przeprawie przez Narew, na szlakach handlowych łączących Wilno i Moskwę z Poznaniem i Krakowem. Prawa miejskie nadał mu w 1425 roku książę mazowiecki Janusz I Starszy. W ostatnich latach panowania Zygmunta Augusta miasto było siedzibą podlaskich dóbr królewskich – w tutejszej twierdzy mieściły się arsenał Rzeczypospolitej i skarbiec, w którym przechowywano m.in. słynne arrasy i bibliotekę króla. Po potopie szwedzkim Tykocin otrzymał hetman Stefan Czarniecki, który odbudował zamek. Po II wojnie światowej zniszczone miasto utraciło prawa miejskie i odzyskało je dopiero w 1993 roku.

Pierwsi Żydzi osiedlili się tu w 1522 roku; z czasem stanowili większość mieszkańców, a tykocińska gmina żydowska należała do największych na Podlasiu. Murowaną synagogę wzniesiono w 1642 roku w miejsce wcześniejszej, drewnianej.

Warto zobaczyć

• Duży Rynek – po pożarze w 1656 roku przekształcony w barokową kompozycję z zachowaną niską zabudową; stojący na nim pomnik Stefana Czarnieckiego z 1761 roku uchodzi za drugi po Kolumnie Zygmunta najstarszy pomnik świecki w Polsce.
• Kościół Świętej Trójcy z zespołem klasztornym misjonarzy z 1742 roku.
• Dom talmudyczny obok synagogi, dziś część muzeum.
• Alumnat z lat 1634–1638 – pierwszy w Polsce dom dla weteranów wojskowych – oraz dawny szpital z 1755 roku.
• Zamek ok. 3 km od miasta – na miejscu warowni Zygmunta Augusta wzniesiono budowlę nawiązującą do jej dawnej formy; kamień węgielny wmurowano w 2002 roku.

Uzupełniono w 2026 r. na podstawie: archiwalny artykuł agrowczasy.pl (autorka: Magda), Wikipedia – Tykocin, Wikipedia – Zamek w Tykocinie.