Podlasie dla miłośników przyrody

Na terenie Podlasia znajdują się trzy Parki Narodowe: Biebrzański, Narwiański i Białowieski oraz dwa Parki Krajobrazowe: Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi, Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej oraz Suwalski Park Krajobrazowy.

Teren Biebrzańskiego Parku Narodowego (BPN) dla łatwiejszego opisu tras dzielony jest na basen dolny, środkowy i górny Biebrzy. Park ten jest królestwem ptaków i łosia.Tereny Parku zamieszkiwane są przez zwierzęta związane z ekosystemami bagiennymi i wodnymi. Tereny te zamieszkuje około 50 gatunków ssaków (w tym 10 gatunków nietoperzy). Wśród ssaków wymienić należny: wilka, nornika północnego, wydrę czy reintrodukowanego po wojnie bobra. BPN zamieszkiwany jest aktualnie przez około 400 łosi. W dolinie Biebrzy około 200 gatunków ma swoje miejsca lęgowe. Jest to ostoja: dubelta, orlika gruboziarnistego czy derkacza. Jest także miejscem przystankowym dla migrujących: kaczek, żurawi czy siewkowców. W wodach BPN potwierdzono występowanie około 40 gatunków ryb w tym minoga ukraińskiego- charakterystycznego gatunku dla Morza Czarnego. Podmokłe, bagniste tereny BPN są doskonałym miejscem dla życia licznych gatunków płazów (12 gat.) i gadów (5 gat.) oraz ogromnej liczby bezkręgowców. Wymienić należy około 500 gatunków motyli, w tym prawie 100 dziennych i ogromną liczbę pająków (448) czy 18 gatunków pijawek.

Park leży w geobotanicznej krainie zwanej Kotliną Biebrzańską. Na tych terenach dominuje świerk a znaczny udział mają również gatunki borealne i relikty glacjalne: brzoza niska, turzyca strunowa i życicowa, czy bagno zwyczajne i żurawina błotna. Na terenie Parku rośnie też: gnidosz królewski, tłustosz pospolity, wierzba lapońska, skalnica torfowiskowa, wełnianeczka alpejska, borówka bagienna i szereg mszaków.

Występuje tu ponad 1000 gatunków roślin naczyniowych, z czego ponad 900 w granicach Parku. Znalazło się tutaj 90 gatunków podlegające ochronie całkowitej z czego 45 gatunków tu występujących jest na "Czerwonej liście roślin naczyniowych zagrożonych w Polsce". Do najrzadszych gatunków należą: zanokcica zielona, skrzyp pstry, widłak wroniec, rosiczka długolistna, tłustosz zwyczajny, zaraza niebieska, czy kosaciec bezlistny oraz 20 gatunków storczykowatych z najpopularniejszym krajowym gatunkiem obuwikiem pospolitym.

Na terenie parku znajdują się klika ścieżek edukacyjnych i przebiegają szlaki piesze, rowerowe i konny. Można po uzyskaniu zgody władz BPN spłynąć Biebrzą. Na terenie BPN znajdują się rezerwaty w tym najbardziej znany Czerwone Bagno. Szlaki zostały opisane w dziale aktywny wypoczynek.

Narwiański Park Narodowy (NPN) obejmuje swym zasięgiem górną dolinę Narwi na odcinku Suraż- Rzędziany. Na tym odcinku rzeka stanowi doskonały przykład zachowanej w naturalnym i niezmienionym stanie rzeki płynącej jednocześnie kilkoma korytami. Stało się to przyczyną objęcia tego właśnie fragmentu doliny ochroną w postaci parku narodowego. Jest to jedyny w kraju zachowany fragment rzeki systemu anastomozującego. Cechą charakterystyczną tego systemu jest kanałowa budowa koryt oraz ich stabilność. Powoduje to że cieki wodne mają znaczną głębokość już przy samym brzegu, a brzegi zabezpiecza silny system korzeniowy roślin je porastający. Charakterystyczne jest również tworzenie się nowych koryt podczas wezbrań wiosennych. NPN charakteryzują przenikające się wzajemnie ekosystemy wodne i lądowe. Występują tutaj rozległe obszary turzycy sztywnej. Specyficznym elementem ekosystemów rzecznych jest występowanie zjawiska tzw. sferowości poprzecznej co nie występuje w NPN. Teren parku zdominowany jest przez roślinność bagienną- zbiorowiska turzycowe i szuwarowe. Roślin naczyniowych na terenie Parku zidentyfikowano około 500 gatunków, z czego prawie 15 jest objętych całkowita ochroną (goździk pyszny, stoplamek szerokolistny, grążel żółty czy kukułka krwista). Teren parku ze względu na swoje położenie jest siedliskiem lęgowym dla wielu gatunków ptactwa wodnego. Spotkać możemy tutaj m.in.: bataliona bojownika, orła bielika czy błotniaka stawowego. Dogodne warunki znalazła tutaj liczna populacja gronostaja czy tchórzy. NPN nazywany jest często Polską Amazonią. Na terenie Parku wytyczono szlaki piesze, rowerowe, wodne oraz ścieżki dydaktyczne- opisane w artykule Podlasie aktywny wypoczynek i Podlasie wypoczynek z dziećmi.

Na terenie Podlasia na granicy z Białorusią powstał wpisany na Listę Dziedzictwa Narodowego UNESCO w 1979 roku Białowieski Park Narodowy, a sam Park został utworzony w 1932 roku. O ile Biebrzański PN jest ostoją łosia to Białowieski PN jest królestwem żubrów. Na terenie Parku wytyczonych jest kilka tras szlaków pieszych i rowerowych. Ze względu na na unikatowe walory niektórych obszarów Parku - znajdujące się w Obrębie Ochronnym można tam udać się tylko z wykwalifikowanym przewodnikiem. Zobaczymy tam w jednym miejscu, co jest unikatowe na skalę Europejską cykl lasu- od siewki po obumarłe stare drzewa. Lasy Parku są najlepiej zachowanym lasem naturalnym w Europie (2/3 powierzchni stanowi las liściasty). Najliczniej rosną tutaj lasy grądowe, a na terenach zalewanych przez wodę porastają głównie grady i olsy. Suchsze miejsca puszczy porastają bory świerkowe, sosnowe i mieszane. Dotychczas oznakowana flora parku to około tysiąc gatunków z czego roślin naczyniowych jest ponad 700. Do rzadko występujących roślin wymienić należy: pełnika europejskiego, fiołka bagiennego czy kosaćca syberyjskiego. Na terenie Parku żyje bardzo dużo gatunków zwierząt. Licząc bezkręgowce i kręgowce około 12 tysięcy. Znaczną ich liczbę stanowią owady ok 8 tysięcy gatunków. Jednak ze zwierząt puszczańskich wizytówką parku stał się Żubr. Gatunek ocalały od zagłady, właśnie dzięki powstaniu Parku. Na terenie Puszczy Białowieskiej ostatni osobnik zginął w 1919 roku, podobnie na Kaukazie wyginęły wszystkie osobniki. Do Białowieży zaczęto sprowadzać żubry z ogrodów zoologicznych. Dokładna historia losów żubra znajduje się na oficjalnej stronie Białowieskiego P.N.

Teren Podlasia to nie tylko parki narodowe, ale również krajobrazowe. Wymienić należy Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej znajdujący się niedaleko Białegostoku. Park Krajobrazowy wraz z jego otuliną niemal całkowicie chroni Puszczę Knyszyńską- jeden z najzdrowszych kompleksów leśnych w całej Polsce. Teren Parku stał się ostoją dla ponad 150 gatunków ptaków. Występują tutaj gatunki rzadkie i ginące: bieliki, kanie rude, bociany czarne, żurawie, trzmielojady czy gadożery. Występuje tutaj znaczna populacja puchaczy, i sóweczek oraz dzięciołów. Lasy zamieszkują również ssaki drobne (orzesznica, badylarka, smużka, mysz leśna). i największe polskie ssaki - żubry (stado wolno żyjące). Do drapieżników zamieszkujących teren puszczy zaliczmy: wilki, jenoty, rysie, borsuki, kuny, łasice i gronostaje. Puszcze Knyszyńską wyróżnia jej charakter borealny- czyli ze znacznym udziałem świerka. Flora puszczy liczy ponad 800 gatunków roślin naczyniowych, w tym wymierające (chamedafne północna i fiołek torfowy). Ponadto stwierdzono występowanie prawie 200 gatunków mszaków (11 gatunków zagrożonych). Na terenie parku znajdują się rezerwaty: Bahno w Borkach, Budzisk, Chomontowszczyzna, Góra Pieszczana, Jałówka, Jesionowe Góry, Karczmisko, Kozłowy Ług, Krasne, Krzemianka, Krzemienne Góry, Kulikówka, Las Cieliczański, Międzyrzecze, Stara Dębina, Stare Biele, Starodrzew Szyndzielski, Surażkowo, Taboły, Wielki Las i Woronicza. Natomiast na Kopnej Górze powstało arboretum.

W Łomżyńskim Parku Krajobrazowym Doliny Narwi zróżnicowana rzeźba terenu, zmienne warunki glebowe, a co z tym idzie zróżnicowana wilgotność terenu powoduje powstanie różnicowanych siedliska roślinnych. Dodatkowo zróżnicowane pod względem zasięgu jak i okresu występowania, zalewy wiosenne powodują na niewielkim obszarze Parku występowanie dość zróżnicowanych ekosystemów. Potwierdzono występowanie ponad 700 gatunków roślin naczyniowych, z czego ponad dwadzieścia gatunków jest objętych całkowita ochroną a około 100 to gatunki rzadkie. Częścią centralną stanowiącą oś Parku jest rzeka Narew. W jej głównym korycie, starorzeczach i dopływach wyróżnić można napotkać: osokę aloesowatą, moczarkę kanadyjską. Rosną tutaj również: rogatek sztywny, grążel żółty, rzepichę dowodną. Część doliny w bezpośrednim sąsiedztwie rzeki porośnięta jest przez zbiorowiska szuwarowe (turzyca zaostrzona, oczeret jeziorny, skrzyp bagienny). W rejonie, gdzie występują torfowiska źródliskowe rośnie łęg jesionowo-olszowy., którego przykładem może być rezerwat "Wielki Dział". Natomiast najwyższe wyniesienia otaczające rzekę porasta grąd miodownikowy. Jednak znaczna część zboczy i stoków po obu stronach Narwi pozbawiona jest lasów i wykorzystana jako pastwiska. Na szczególną uwagę zasługują rośliny objęte ochroną: gnieźnik leśny, grążel żółty, kocanki piaskowe, lilia złotogłów, storczyk krwisty czy turówka wonna oraz wiele innych. Fauna Parku najliczniej reprezentowana jest przez ptaki. Znajdują one na tym obszarze dogodne warunki siedliskowe, a zróżnicowanie terenu i flory przyczyniła się do tego , że ŁPKDN stał się miejscem bytowania 180 gatunków, w tym ponad 100 to gatunki lęgowe. Wiele spośród nich to gatunki zagro­żone wyginięciem, wpisane do "Pol­skiej Czerwonej Księgi\', czy znajdujące się na Europejskiej Czer­wonej Liście Zwie­rząt Zagrożonych Wyginięciem. Są to: nur czarnoszyi, kania rdzawa, rybołów, biegus zmienny, mewa mała, ślepowron, rożeniec, błotniak zbożowy, wodniczka czy puchacz. Oprócz ptaków, bardzo dobrze reprezentowany jest również świat ssaków drapieżnych (na 15 występujących w Polsce 10 zamieszkuje teren parku). Najliczniej reprezentowane są gatunki z rodziny łasicowatych: gronostaj i łasica łaska. A ssakiem najsilniej związanym z wodą a jednocześnie o największym stopniu zagrożenia wyginięciem jest wydra. Przy odrobinie szczęścia w rezerwacie Kalinowo możemy spotkać: borsuka, norkę amerykańską czy kunę domową. Popu­larnym gryzoniem parku jest bóbr europejski. Teren Parku, to miejsce występowania 6 gatunków nieto­perzy, zamieszkujących głównie podziemne fortyfikacje w Piątnicy i dawne piwnice browaru w Drozdowie. Na terenie Parku stwier­dzono występowanie 4 gatunków gadów (jaszczurka zwinka, padalec, żółw błotny) i 12 gatunków płazów. Narew i jej dopływy są miejsce bytowania wielu ryb. W wodach parku wodach występuje ok. 30 gatunków ryb i minogów. Dominują oczywiście gatunki charakterystyczne dla rzek nizinnych ale spotykamy również gatunki rzek podgórskich, a nawet górskich: brzanę, pstrąga potokowego, klenia.

Suwalski Park Krajobrazowy (SKP) – dokładny opis znajduje się w artykule Suwalski Park Krajobrazowy.