Suwalski Park Krajobrazowy

Suwalski Park Krajobrazowy to pierwszy park krajobrazowy w Polsce – utworzono go 12 stycznia 1976 roku, aby chronić jeden z najpiękniejszych polodowcowych krajobrazów Niżu Środkowoeuropejskiego. Park zajmuje ok. 63 km² w gminach Jeleniewo, Przerośl, Wiżajny i Rutka-Tartak, a wokół niego rozciąga się otulina o powierzchni ponad 93 km².

Krajobraz Suwalszczyzny ukształtował ostatni lądolód skandynawski. Zostawił po sobie strome moreny, głębokie rynny jeziorne, doliny rzeczne i tysiące głazów narzutowych. Teren jest mocno pofałdowany – drogi co chwilę wspinają się na kolejne wzgórza, a za każdym zakrętem otwiera się nowy widok.

Co warto zobaczyć

• Jezioro Hańcza – najgłębsze jezioro w Polsce (108,5 m) z kamienistymi brzegami i krystalicznie czystą wodą.
• Góra Cisowa – „Suwalska Fudżijama”, stożkowe wzgórze z jednym z najpiękniejszych widoków w parku.
• Szurpiły i Góra Zamkowa – grodzisko Jaćwingów nad rozlewiskami jeziora Szurpiły.
• Głazowisko Bachanowo – rezerwat z około 10 000 głazów narzutowych nad Czarną Hańczą.
• Punkt widokowy „U Pana Tadeusza” w Smolnikach – z wysokości ok. 225 m n.p.m. widać jeziora Kojle i Perty oraz Górę Cisową. Krajobraz zagrał w filmach „Dolina Issy” i „Pan Tadeusz”.

Turtul – siedziba parku

Dyrekcja parku mieści się w Turtulu, przysiółku wsi Malesowizna. Działa tu ośrodek edukacyjny, a obok można zobaczyć ruiny dawnego młyna wodnego – osada młyńska znana jest od XVII wieku. W pobliżu wypływa z bagien Szeszupa; jej źródła można poznać na ścieżce edukacyjnej „U źródeł Szeszupy”.

Przyroda

Około 60% powierzchni parku zajmują pola i łąki, 24% lasy, a 10% wody. W jeziorach żyją ryby zimnolubne – sielawa i sieja, a w rzekach pstrąg i troć. Nad wodą łatwo spotkać bobra i zimorodka, a w lasach dzięcioła czarnego. Na torfowiskach rośnie żurawina błotna, storczyk krwisty i fiołek błotny. Park chroni cztery rezerwaty przyrody: Jezioro Hańcza, Głazowisko Bachanowo nad Czarną Hańczą, Głazowisko Łopuchowskie i Rutka.

Praktycznie

Najlepszą bazą wypadową są Suwałki lub jedna z okolicznych agroturystyk – odległości między atrakcjami parku nie przekraczają kilkunastu kilometrów. Teren najlepiej zwiedzać rowerem lub pieszo, szlakami i ścieżkami edukacyjnymi prowadzącymi przez wzgórza i wsie.

Rzeźba terenu i klimat

Głównymi formami krajobrazu parku są wysoczyzny morenowe, moreny czołowe – taką jest np. Góra Cisowa – doliny rzeczne oraz liczne rynny jeziorne i ozy. Suwalszczyzna leży pod wpływem mas powietrza kontynentalnego i arktycznego, dlatego okres wegetacji jest tu jednym z najkrótszych w Polsce, a zimy należą do najsurowszych na niżu.

Wody

Przez park przebiegają dwa główne systemy rzeczne – Szeszupy i Czarnej Hańczy. Szeszupa wypływa w lasach koło Turtula, a Czarna Hańcza bierze początek na łąkach w pobliżu wsi Okliny. W granicach parku leży 24 jezior; największe i najgłębsze z nich to Hańcza.

Zwierzęta i rośliny

Lasy w północnej części parku tworzą korytarz łączący Puszczę Romincką z Puszczą Augustowską, dlatego można tu spotkać łosia i wilka, a uważny obserwator wypatrzy też bobra, jenota czy gronostaja. Mimo że większość parku zajmują pola i pastwiska, flora jest bardzo bogata: rosną tu m.in. storczyki, a na głazach Bachanowa – liczne gatunki porostów.

Rezerwaty przyrody

• Głazowisko Bachanowo nad Czarną Hańczą – ponad 10 tys. głazów narzutowych na terenie użytkowanym jako pastwisko, co chroni je przed zarastaniem.
• Głazowisko Łopuchowskie – rezerwat przyrody nieożywionej: las i pastwiska usiane głazami narzutowymi.
• Jezioro Hańcza – rezerwat wodno-krajobrazowy z rozległymi łąkami ramienic na dnie; popularne miejsce nurkowania.
• Rutka – rezerwat krajobrazowy z jeziorem wytopiskowym Jelinek i łąkami torfowiska przejściowego, na których rośnie wiele gatunków chronionych.

Uzupełniono w 2026 r. na podstawie: archiwalny artykuł agrowczasy.pl (autorka: Magda), Wikipedia – Suwalski Park Krajobrazowy.

Zdjęcia (Wikimedia Commons): Marek Bednarz, CC BY-SA 3.0 PL; Tomasz Rakoczy, CC BY-SA 4.0; Olaf, CC BY-SA 3.0; Olaf, CC BY-SA 3.0.