Szurpiły i Góra Zamkowa – gród Jaćwingów

Szurpiły to niewielka wieś w gminie Jeleniewo, położona na południowy zachód od jeziora Szurpiły. Swoją siedzibę miał tu jaćwieski wódz Szurpa, wymieniony w Kronice halicko-wołyńskiej jako poseł pod rokiem 1273.

Góra Zamkowa

Nad wsią i jeziorem wznosi się Góra Zamkowa z pozostałościami grodu Jaćwingów – bałtyjskiego ludu, który zamieszkiwał Suwalszczyznę przed przybyciem Polaków, Litwinów i Rusinów. Osadnictwo rozwijało się tu od IX wieku, a ślady archeologiczne zajmują obszar kilkunastu hektarów. Gród został najpewniej spalony w czasie wypraw wielkich książąt kijowskich w X–XI wieku.

Do grodziska prowadzi szlak „Na Zamkową Górę”, który zaczyna się we wsi. Ze szczytu widać zatoki jeziora Szurpiły i okoliczne wzgórza – jeden z najbardziej malowniczych widoków w Suwalskim Parku Krajobrazowym.

Warto zwrócić uwagę

• Zabytkowy, dziewiętnastowieczny drewniany krzyż we wsi.
• Jezioro Szurpiły z licznymi zatokami, otoczone morenowymi wzgórzami.
• Bliskość Góry Cisowej – obie atrakcje łatwo połączyć w jednej wycieczce.

Grodzisko na Górze Zamkowej

Góra Zamkowa ma 228 m n.p.m. i kształt stożka; widać z niej jeziora Szurpiły, Kluczysko i Jeglówek. Na jej szczycie zachowały się ślady grodziska otoczonego trzema pierścieniami wałów umocnionych głazami, a na sąsiedniej Górze Cmentarnej – ślady cmentarzyska. Ślady budownictwa obronnego Jaćwingów znaleziono także na Górze Kościelnej. Ze wsi prowadzi znakowana ścieżka poznawcza, która opowiada o życiu codziennym Jaćwingów.

Badania archeologiczne

Okolice Szurpił to jeden z najpiękniej położonych mikroregionów archeologicznych w Polsce. Od 1981 roku prowadzi tu badania ekspedycja Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, od 2005 roku wspólnie z Państwowym Muzeum Archeologicznym. Nazwę wsi wywodzi się od litewskich słów šiurpus („straszny”) i pilis („gród”).

Uzupełniono w 2026 r. na podstawie: archiwalny artykuł agrowczasy.pl (autorka: Magda).

Zdjęcia (Wikimedia Commons): Erebusso., CC BY-SA 3.0; Wojciech Zabolotny, CC BY-SA 3.0; Witia, CC BY-SA 4.0.